Three Poems by Kazi Neel, trans. by Shalim M Hussain
Read three poems by Kazi Neel, written in unnamed dialects from the chars (temporary unstable river-islands) in Assam, India, translated into English by Shalim M Hussain. Their themes range from religious falsities to a woman's hopes to state control, offering glimpses of everyday life and pressures in the region. The poems are presented both in their original script and in English, with an accompanying translator's note.
Supported by a grant from the Open Society Foundations.
সোণতলী চৰেৰ তুমি বাহাৰুণ নেছা
সোণতলী চৰেৰ বাহাৰুণ নেছা তুমি কিবা আছো?
শুনলাম তোমাৰে বোলে বিয়া দিব বাহাৰুণ নেছা!
পাৰাৰ দেৱানীৰা তোমাৰ বাপেৰে মাতাডা খাইল বাহাৰুণ নেছা।
দেৱানী গো কাম খালি বদনাম কৰা - কয় যে তুমি ডাঙৰ হৈছো।
তোমাৰ ডেলা ডেলা চোখ, উঠতি বুক, পাৰা হুইদদা বদনাম
আনবা!!
ঐ নুউচ্চা মুন্সিৰ নজৰ থিকা দূৰে থাইকো বাহাৰুণ নেছা।
একলা পাইলে সৰ্বনাশ কৰব।
এই কাইয়া মৰা দেশে থিক্যা আমি কেমনে তোমাৰে বাঁচামু কওঁ
তুমি জাননা বাহাৰুণ নেছা বিদেশ খাটাৰ যন্ত্ৰণা
দালাল ঠিকাদাৰ প্রেমেণ্ট দেয় না। দিন ৰাইত কাম আৰ কাম।
পুলিশে দেকলেই ধৈৰা নিয়া যায় থানায়। কয় কোনে থিকা আইছত? বাংলাদেশ?
আমি ভোটাৰ কাৰ্ড দেহাই। কৈ আমাৰ বাৰী ভাংনামাৰীৰ চৰ।
আসাম দেশে। শালাৰা মানবাৰ চাইনা। টেহা লাগে টেহা।
তুমি কিছুই জাননা বাহাৰুণ নেছা
জাননা কতোলাখ নাখাইয়া থকা মানুষৰে এইপাৰ ঐপাৰ কৰে ৰেলগাড়ী
জাননা তিৰপালেৰ চালেৰ তলে কেমনে কৈৰা কান্দে লেংটা পোলাহান
জাননা কত কত গেদিগো বেইচা দেয় অৰা-- দিল্লী হাৰিয়ানা ৰাজস্থান---
তুমি জাননা সেইযে বাদশা মিয়াৰ পোলা হাৰিয়া গেল কিয়েৰে আৰ ঘুইৰা আইল না
তুমি জাননা এই শহৰে মানুষ ঘুমইনা কেন
জাননা বাকসেৰ নাগাল ঘৰেৰ ভিতৰে কত ৰঙ্গেৰ বাহাৰ---
তুমি থানা বুজনা থানা-পুলিশ বুজনা কোৰ্ট কাছাৰী
কাৰে কয় হিন্দু-মুছলিম-লাভ-যিহাদ---
আমি কিন্তু জানি বাহাৰুণ নেছা
তোমাগো চৰে কাইশ্যা ফুলছে
বৃষ্টিৰ পৰিষ্কাৰ পানিতে ভৈৰা গেছে খাল-ডোং
হৰঙ্গ নাও নিয়া তুমি সাপলা তোল সকাল সকাল
আমি জানি দুপুৰে তোমাৰে বেণী তুইলা দেয় আইমনা চাছী
তুমি গুণ গুণ কৰোঁ --- দাদা বগিলা মাৰিয়া দে দাদা বগিলা মাৰিয়া দে ---
বালুৰ চৰে ফান পাতিয়া দাদা বগিলা মাৰিয়া দে---
আমি জানি তোমাৰ উচপিছ লাগে সাৰাডা বিকেলে—
আকাশে সাদা সাদা মেঘ, দেইকা তোমাৰ মন ভাৰ ঐয়া আহে---
বাহাৰুণ নেছা, আমি জানি বিয়াৰ কথা হুইনা তোমাৰ ভাল নাগে নাই।
তোমাৰ বাবাৰে বুজাও মাটি টুককো বেইচা দিলে
কেমনে কৈৰা বাছব তোমাৰ অসুখ মাও ছোট ভাই --- খেত খামাৰই তো তোমাগ জীৱন---
তুমি চিন্তা কৈৰনা বাহাৰুণ নেছা
আৰো দুই ঈদ পৰেই আমি ফিইৰা আহুম
একটা নাকেৰ বালি বানাইয়া ৰাইকা থুইছি আমাৰ তফিলেৰ ভিতৰ ---
বাহাৰুণ নেছা তুমি ভাল আছো তো
জেসুম আমাৰ চাইনীজ মোবাইলে গান বাজে---
নয়নেৰ কাজল পৰানেৰ বন্দু ৰে ---- আমাৰ আৰ ভাল নাগে না বিদেশ জ্বালা
সোণতলী চৰেৰ বাহাৰুণ নেছা তুমি ভাল আছো তো?
Baharun Nessa of Sontoli Chari
Baharun Nessa of Sontoli Char, how are you?
I heard you are getting married, Baharun Nessa!
The village leaders have screwed your father’s head, Baharun Nessa
They have nothing to do but gossip and bitch
They say you have grown, Baharun Nessa
That your large eyes, your rising breasts, will defame the whole village
Stay safe from the lecherous munshi’s eyes, Baharun Nessa,
If he finds you alone he will finish you
Tell me, how can I save you from this dead-crow land?
You don't know, Baharun Nessa, the pain of living in a foreign land
Contractors and middlemen, don’t pay
It’s always work, day in and day out.
The police arrest us the moment they see us,
They ask — where are you from? Bangladesh?
I show my voter card and say —
My home is in Bhangonmari Char, in Assam.
But the bastards will not listen
All they want is money, money.
You know nothing, Baharun Nessa
You don't know how many loads of hungry people
Are moved from this bank to that bank by train
You don't know how naked children cry under the tarpaulin roof
You don't know how many girls they sell in
Delhi, Haryana, Rajasthan.
You don’t know why Badshah Miya's son
Who got lost never returned.
You don’t know why people of this city never sleep
Or how these box-like houses are so colourful
On the inside.
You don’t know police stations, Baharun Nessa, and courts,
What is Hindu, Muslim, love jihad.
But I know, Baharun Nessa, I know.
Kahuwa flowers have bloomed in your char
All the ponds and ditches are filled with new rain water
You go on a broken boat every morning and pluck water lilies
I know that aunt Aimona braids your hair in the afternoon
And you hum, 'Get me a white bird o’ brother …
Set a trap on the sand bed o’ brother and get me an egret.’
I know your restlessness in the afternoon,
the white clouds that make your heart heavy
Baharun Nessa, I know that the news of your wedding
Doesn’t bring you joy.
Talk to your father, make him understand
How will your sick mother live, what will happen to your brother
If he sells your last scrap of land,
Farming keeps your family alive, does it not, Baharun Nessa?
Don't you worry, Baharun Nessa
Just two more Eids and I will be back
I have got a nose ring for you in my bag
Are you doing fine, Baharun Nessa?
When the song plays on my Chinese mobile phone
‘The kohl on your eyes, o friend of my life’
The agony of exile becomes unbearable
Baharun Nessa of Sontoli Char, are you well?
একদিন সেই পীৰ কামেলেৰ নগে দেহা অব
একদিন সেই পীৰ কামেলেৰ নগে দেহা অব
আমি তাৰ পাছে পাছে হাইটা যাম
যেনে সেই সাধুৰ মাজাৰ
সেই জ্ঞানী সাধু আমাৰে
চুফীবাদেৰ মেলা বাখ্যান দিব
ইছলামিক প্ৰবাদে বেহেস্তেৰ নাৰীগো কতা কইব
হাদিছে বৰ্ণিত পাপেৰ শাস্তিৰ কতা কইব
যুদ্ধ দিয়া শান্তি ফিৰানিৰ মেলা উদাহৰণ দিব
এমুন এক পীৰ কামেলেৰ অপেক্ষায়
প্ৰত্যেকদিন মাগ্ৰিবেৰ পৰে ৰাস্তায় খাৰিয়া থাকি
গাছেৰা উজু কইৰা লাইন পাতে
সেই আউলিয়াৰ দেহা পাইলে বুলে
প্ৰাণীকুল সেজদা কৰে
গ্ৰামে গঞ্জে বুজুৰ্গেৰা কয়
সেই কামেল পুৰুষেৰ আলখাল্লাৰ পকেটে
গোপন এক নথি থাকে যেনে লেখা থাকে
আসমান জমিন এক কৰাৰ দোৱা
জান্নাতে প্ৰচলিত আৰ দুনীয়াই নিষিদ্ধ কিছু ৰীতি নীতি, হাৰেমবন্দী নাৰী আৰ উত্তম মদেৰ ঠিকনা
আমিতো জাহান্নামী, পাপে ডোবা শৰীৰ
লম্বা দাঢ়ি আৰ পাঞ্জাৱীৰ পকেটে গালিবেৰ শায়েৰী
সেই এক গায়েবী পুৰুষেৰ অপেক্ষায়
নিজেই গায়েবী অইয়া যায়
চোখ বন্ধ কৰলেই
আজানেৰ ডাক আহে
দুৰেৰ কোনো মাজাৰ থিকা ...
One day I will meet that pir kamel
One day I will meet that pirii kameliii
and walk behind him
by the sadhu’s mazariv.
The learned sadhu will teach me
the Sufi truths,
tell me about the heavenly women in Islam,
about the punishments for sins as enumerated in the hadiths,
about the many times peace was brought through war.
I wait for such a pir kamel everyday
after maghribv on the roadside
where trees do wazuvi and stand in line
It is said of such an auliyavii that when he appears
creation bows to him.
In village after village old people say
that in the pocket of this kamel’s alkhellaviii
is a secret text in which are written the duaix
to make sky and land one,
rules and rituals prevalent in jannatx but banned on earth,
the location of harem women and the best wine.
I am a jahannumixi, body dipped in sin,
long-bearded, and in my panjabixii pocket Ghalib’s ghazals.
In search of the gayebixiii person
I myself become gayebi.
When I close my eyes
I hear the azaanxiv
from a distant mazar.
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
এই কবিতাৰ নগে তুমি যা খুশি তাই কৰো
টুকৰা টুকৰা কইৰা উৰিয়া দেও বাতাসে
আকাশেৰ নীল মেঘে বাইন্ধা থওঁ
গুইজা থওঁ কাইশ্যাৰ বনে
কাগজেৰ নাও বানিয়া ভাসিয়া দেও
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তাই এই কবিতা অইক
কেৰানী মুখেৰ মানুষেৰ গুইৰা আহাৰ চিঠি
এই কবিতা উইৰা যাইক হলফেৰ চৰে
কাইয়া খেদানী ঐয়া খাৰিয়া থাকুইক গোম খেতে
ইটামুগুৰ দিয়া এই কবিতা কেউ ভাঙুইক
মিশিয়া দিক মাটিৰ মমতাই ফসলেৰ আদৰে
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তাই এই কবিতা কোনো প্ৰেমিক
তাৰ প্ৰেমকাৰে দিক আৰ কইক
এইডা সে নিজেই লেকছে
একলা একলা ঝুম ঝুম বৃষ্টিৰ ৰাইতে
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তাই এই কবিতা ভাতফুল ঐয়া ফুটুইক
আৰ ছড়িয়া পৰুইক ফুটপাথে ফুটপাথে
ইতিম পোলাহানেৰা খাইক দুই মুঠ ভইৰা
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
যা ইচ্ছা তাই কৰো এই কবিতাৰ নগে
ৰাগ কৰো চুমা খাওঁ সমূদ্দুৰে যাওঁ
কানে গুইজা থওঁ কানফুল বানিয়া
বেগেৰ পকেটে ভইৰা থওঁ
বেৰায় গুইজা থওঁ মুৰগফুলেৰ নাগাল
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তাই এই কবিতা পহৰা দিক যাগো ঘুম নাই
গঞ্জে গেৰামে ছড়িয়া যাইক
সকাল সকাল যাৰা কোদাল খন্তি নিয়া শহৰে যায়
তাগো ঘাম বুজাই শৰীলে একজাক পাগলা বাতাস অইক
আৰ যে বাদামআলা নাও ঘাঁস বুজাই কইৰা উজাইতাছে
সেই নাৱেৰ গলৈতে বইয়া বইয়া দেহুইক নদীৰ নৰম আইনা
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তুমি যা ইচ্ছা কৰো এই কবিতাৰ নগে
আমাৰ নকল বানাও
একলা একলা নাগলে চন্দ্ৰবিন্দু শুনাও
গুচল কৰিয়া ৰৈদে মেইলা থওঁ
বৃষ্টিতে ভিজো ছাত্তি ছাড়া
যা খুশি তাই কৰো
এই কবিতা তুমাৰ জন্যে
তাই এই কবিতা ৰঙ ছাড়া অইক ফেব্ৰুৱাৰীতে
আৰ জুলাই মাসেৰ গৰমে এক গেলাস ঠাণ্ডা পানী।ানেমুৰ সৰবত।
এই কবিতা কিছুই না ঐয়া বইয়া থাকুইক
বুঢ়া বুঢ়ী হাইটা যাইক ৰাস্তা দিয়া
কবিতায় বইয়া বইয়া দেকতে থাইক
দেকতে দেকতে ফুৰিয়া যাইক বিকেল
এই কবিতা তুমাৰ নিগা
তাই এই কবিতা কঠিন অইক পাহাৰেৰ পাথৰেৰ মতন
আৰ সহজ অইক পানীৰ মতন
যাতে মৰাৰ দেশে
পাখিগুইনা ফিইৰা আহে
সেই আগামীৰ বাৰ্তা অইক এই কবিতা
কাৰণ এই কবিতা তুমাৰ নিগা
This poem is for you
This poem is for you —
do with it what you will.
Tear it to bits and toss it in the wind
tie it to blue clouds
hide it in the kansxv forest
fold it into a boat and let it drift.
This is your poem,
so let this poem be
a clerk-face’s letter returned undelivered.
Let it float into Halaf’s char,
stand as a scarecrow in wheat fields.
Let someone pull an itamugurxvi on
this clod of a poem, pound it to dust
and mix it in the mud’s maternal love for the coming crops.
This poem is for you,
let some lover give it to his beloved
and claim it as his
on a lonely drizzling night.
This poem is for you,
let it bloom as rice flowers on footpaths
for orphaned children to eat two handfuls.
This poem is for you,
do with it what you will.
Kiss it in anger, take it to seas,
set it in your ear as a floral earring,
keep it in your bag
or tuck it on the wallxvii like a cockscomb flower.
This poem is for you,
let those with no sleep guard this poem,
let it spread in villages and valleys
like those who carry spades and pickaxes and leave for the city every morning.
Let it be a mad breeze on their sweat-filled bodies
and the sailboat that, filled with grass, trudges upstream,
may it sit on the stern and stare at the river’s soft mirror.
This poem is for you,
do with it what you will.
Copy it
or in silence sing Chandrabindooxviii to it,
dry yourself with it, spread it to dry in the sun.
Umbrella-less, get drenched in the rain with it.
Do with it what you will.
This poem is for you,
so let it be without colour in February
and in the heat of July a glass of cold water. Lemon sharbat.
Or let this poem be nothing and sit
and watch old men and women walk by.
Let this poem sit and watch and by sitting and watching,
let the evening be spent.
This poem is for you,
so let it be tough like mountain stones
and easy like water
That to this dead land
the birds may return,
let such promise of tomorrow be this poem
because this poem is for you.
Translator's Note
Kazi Neel is a celebrated poet and filmmaker from Assam, India. He is also a bilingual writer, with the bulk of his poetry written in Assamese, as well as significant output in his local domestic dialect. I have read and translated his poems for more than a decade now. This selection of three poems includes ‘Baharun Nessa from Sontoli Char’, which was written and translated between 2017 and 2020. The remaining two poems have been translated in 2026. All three poems were written in dialect.
There is something very exciting about translating poems written in dialect, especially those penned by Kazi. For one, they flout all rules of the allied standard languages, which are ‘governed’ by institutions, universities, and dictionaries. In many dialects, there are no strict rules of syntax, orthography, and spelling, so a poet is free to use the rhythm and flexibility of the non-standard spoken form to dive deep into a well of truth that is just not possible to articulate in rules-based modern standard languages. Kazi and I speak roughly the same dialect, and we have both written poetry in it. We became friends ten years ago and have remained close ever since. Like many poets, the way Kazi speaks is a near facsimile of the way he writes poetry in dialect. But when he writes in standard Assamese, the code-switching is stark enough to induce whiplash.
I find translating Kazi’s poems from dialect almost as challenging as translating oral literature. There’s an understanding that the rhythm cannot be replicated or even approximated. Take ‘Baharun Nessa’, for example. It is a monologue written in the second person, in the voice of someone who is concerned that the eponymous character is getting married soon. As the poem progresses, we learn more about the speaker, the village he has left Baharun in, Baharun’s vulnerability, the speaker’s own vulnerability, and the desperate hope that things will get better. It’s a marvellous poem cast in the sing-song rhythm we adopt while waxing loquaciously in grief — so difficult to translate! Then there’s the substitution of ‘l’ sounds with ‘n’ in the original poem, deviating from the standard. For example, ‘luchha’ (lecherous) becomes ‘nuchha’ in the first line of the second stanza. The third line of the same stanza has the phrase ‘kaiya mora desh’ (translated as ‘dead-crow land’) to describe the wretched village where power rules supreme and the weak must suffer. As a translator, I felt compelled to translate the phrase literally to retain the bitterness of the original.
‘One day I will meet that pir kamel’ and ‘This poem is for you’ are newer translations and annotated much more than ‘Baharun nessa’. The latter is a relatively straightforward love poem, alternating between romantic imagery and the brutal cruelty of the world. The ‘poem’ works as a drifting vessel moving across landscapes and experiences, gaining meaning with every movement. ‘Pir kamel’ is that strange creature — a religious poem about the falsities of religion. At the centre of it is the holy man who has the answers to all the mysteries of the universe. He is the target of Kazi’s irony, but the atmosphere in which the poem is set is deeply mystical. There is the azaan in the air. And even the trees clean themselves and stand in line for prayer. Many of the words related to religion are retained in translation because rendering them in English would substitute the folk Islamic mysticism with either Christian equivalents or secular ones, thus changing the direction of the original.
To return to what initially drew me to Kazi’s poems, it’s because of more than the content and craft of his work. In all three poems, Kazi turns an everyday domestic language – usually associated with the unlettered and disadvantaged – into a literary language. That’s a wonderful thing.
Endnotes
i Spiritual guide.
ii Perfect.
iii Shrine or tomb marking the resting place of a Muslim saint.
iv Sunset. Also one of the five namaz offered during the day.
v Islamic ritual of washing before namaz.
vi Holy person.
vii Long robe worn by Sufis.
viii Holy verse.
ix Heaven.
x Someone destined for jahannum or hell.
xi Kurta.
xii Invisible, but also other-worldly.
xiii Call for prayer.
xiv Elephant grass.
xv An agricultural instrument, a long handled wooden mallet used to break clods of earth while preparing the fields for sowing.
xvi Here, wall refers to a jute reed wall. Flowers can be and are tucked between the reeds as a form of decoration.
xvii A popular Kolkata-based Bengali band known for satire and witty lyrics.
Cover image: Doriya River of Majuli
